📚 Kadın, Erkek

Toplam 36 atasözü bulundu.

Kadın, Erkek

Аял турмушу, заман күзгүсү.

Kadının yaşantısı, zamanın aynası.

Эркекке жүрөк, аялга жөлөк керек.

Erkeğe yürek gerek, kadına destek gerek.

Зайыбы жаман лөк, өз үйүндө кор; зайыбы жакшы чор, эл көзүнө зор.

Kadını yaman, bey de olsa, öz evinde hor olur; kadını iyi, kul da olsa, el gözünde büyük olur.

💬 Zayıp: Kadın 2: Karı, eş 3: Zayıf, korkak erkek Lök: Tek hörgüçlü deve. 2: Güçlü adam. 3: Ağa, paşa Çor: Kul, köle.
Баардык жигит кыз тандайт, бактылуу жигит уз тандайт.

Her yiğit kız seçer; bahtlı yiğit eş seçer.

💬 Uz: Çalışkan, becerikli, dikiş diken kadın.
Камчы кайраттуу болсо, катын уяттуу болот.

Kamçı (koca) gayretli olursa, kadın edepli olur.

💬 Kırgızcada katın kelimesi Türkçedeki karı kelimesi gibi tabu (taboo) anlam kazanmış.
Эр карыса ат бөлөт, кемпирине жат болот.

Er yaşlansa at beler (besler); kocakarıya yâd olur.

💬 Adam yaşlanınca karısından ziyade atıyla ilgilenir.
Эркектин кой сойгону, аялдын сайма сайганы менен тең.

Erkeğin koyun kesmesi, kadının nakış dikiş işlemesiyle eş (bir).

Gıybet, Kovu, Dedikodu

Жеңең билди дегенче, жер жүзү укту десеңчи.

“Yengen bildi diyeceğine, yeryüzü duydu desene!”

Arsız

Ээси теңдикке көнсө да, ууру көнбөйт.

Çalınan eşyanın sahibi yeminleşmeye razı olsa da, hırsız razı olmuyor. “Baba, bir hırsız tuttum!’ ‘Oğlum tut getir!’ ‘gelmiyor!’ ‘bırak gitsin!’ ‘bırakmıyor!”

Realite

Кыялданган тилекти кыстаган турмуш бийлейт.

Oylandığın oyu (düşünceni, planlarını) kısıtlayan hayat, yener.

💬 Düşünüp gerçekleştirmek istediğin planlarını, hayatın gerçekleri, bozar. İkinci Manası: Tefekkür eden, emelini kısan, yaşamı yönetir.
Жеңилбес кол, эл, кыйшайбас жол, эмгек.

Yenilmez bilek, halk (el, toplum); yanılmaz (eğrilmez) yol, emek.

Minnettarlık, Selam, Kadir, Kıymet

Бир ирет даам таткан жериңе миң ирет салам бер.

Bir lokma taam tattığın yere, bin kere selam ver.

💬 Bir fincan kahvenin kırk yıl hatırı var.
Кары да бол, жаш да бол, кадырлашкын тирүүңдө; калат бир күн алтын баш казылган көрдүн түбүндө.

Yaşlı da ol, genç de ol, kadirleşin diride; kalır bir gün altın baş, kazılan körün dibinde.

İzah, Metodoloji

Жүз жолу айткандан бир жолу көрсөткөн жакшы.

Yüz kere söyleyenden, bir kere gösteren iyidir.

Alet

Баспас ат, өтпөс бычак, эрди тез карытат.

Basmaz at, kör bıçak; yiğidi erken kocatır.

Zorluk, Kolaylık

Миң күнү кыйналсаң, бир күнү унутаарсың.

Bin gün sıkılsan, bir gün rahatlarsın.

💬 “Zorlukla beraber kolaylık vardır.”

Üretim, Tüketim

Он түгөттөн, бир табышкер артык.

On tüketenden, bir kazanan iyidir.

Mizah

Эки жинди бир кетти; эсен барып, соо келсин.

İki deli beraber gitti; esen varıp sağ gelsinler.

Сиздердикине барганда, ичейли да жейли; биздикине келгенде, ырдайлы да ойнойлу.

Sizin eve gidince içelim de, yiyelim; bizim eve gelince, şarkı söyleyelim, oynayalım.

Жеңең билди дегенче, жер жүзү укту десеңчи.

“Yengen duydu diyeceğine, yeryüzü duydu desene!”

Отуз уулум болгуча, оосурак чалым болсочу.

“Otuz oğlum olacağına, çok yellenen ihtiyar (babam) olsa ya!”

Keyfiyet, Kemiyet

Жүз сөздү бир сөз токтотот.

Yüz sözü, bir söz susturur.

Reklam

Жарнамаң мыкты болсо, соодаң жакшы болот.

Reklamın güçlü olsa, ticaretin iyi olur.

Sanat

Ыр, гүл, өмүрдүн канаты.

Şiir ve çiçek ömrün kanadı.

Mecaz

Баш, акылдын кабы; көз, жандын айнеги.

Baş, aklın kabı; göz, canın penceresi.

Дөөлөт тоголок болот, мээнет жалпак болот.

Devlet, yuvarlak olur; mihnet yassı olur.

💬 Devlet gidici, mihnet kalıcı.

Kararlılık

Кейүү бар, кер тартуу жок.

Pişman olmak var; vazgeçmek yok.

💬 “Ölmek var, dönmek yok.”

Nefis ve Dünya

Дүйнөгө курсагың менен карасаң, көңдөй каласың.

Dünyayı kursağın ile izlesen, tezek gibi olursun.

Дүйнөгө мас болбогон, мансапка бой көтөрбөйт.

Dünyaya meftun olmayan, makam, mansıba talip olmaz.

💬 “Dünya laşedir, onun talibi köpeklerdir.”

İnsan

Уя көрктүү эмес, шумкар көрктүү.

Yuva görklü değil, şahin görklü.

💬 Yer değil, can değerli. Önce insan.
Адамдын көркү, бөз; көңүлү, эки ооз сөз.

İnsanın süsü bez; gönlü, iki hoş söz.

💬 “Âvâzeyi bu ‘âleme Dâvûd gibi sal Bâkî kalan bu kubbede bir hoş sadâ imiş.” (Baki)

İmza

Кол, кудайдын мөөрү.

İmza, Allah’ın mühürüdür.

💬 Attığın imzadan sorumlusun.

Gariplik

Сапарбайдын сан жылкысы көрүнбөй, Кулансарыктын кула байталы көрүнөт.

Saparbay’ın bir sürü yılkısı görünmez; Kulansarık’ın bir kır (boz) kısrağı görünür.

💬 Sık sık hediye getirsen gözükmez ama bir defa getirsen herkes farkeder.
Жүргөнүмдү жел билет, конгонумду сай билет.

Yürüdüğümü yel bilir, konduğumu dere kenarı bilir.

💬 “Nerde akşam, orda sabah.”

Empati

Акмак эл мени билбейт деп наалыса, акылдуу элди мен билбейм деп наалыйт.

Ahmak “el beni bilmiyor!” diye yakınır; akıllı ise “ben eli bilmiyorum!” diye yakınır.

Kaza, Kader

Оозу ашка тийгенде, тумшугу ташка тийди.

Ağzı yemeğe değince, gagası taşa değdi.

💬 Başına bir fenalık geldi, başına gelen iyiliğe sevinemedi.